Steekproef, marge en gemiddelde

Bij een enquête van duizend mensen ligt de marge rond drie procent.

Steekproef

Een steekproef vertegenwoordigt een groep wanneer iedereen dezelfde kans had om erin te zitten. Een online panel van vrijwilligers voldoet daar niet aan: wie deelneemt, wijkt af van wie niet deelneemt. Een grotere steekproef lost dat niet op.

Foutenmarge

Een verschuiving van twee procent bij duizend ondervraagden valt binnen de marge en is dus geen vastgestelde verandering, hoe vaak ook anders gemeld.

Gemiddelde en mediaan

Bij inkomens, huizenprijzen en wachttijden trekken enkele hoge waarden het gemiddelde omhoog. De mediaan, de middelste waarde, ligt dan lager en beschrijft de doorsnee beter. Waar alleen een gemiddelde wordt gemeld, is de verdeling niet te zien.

Percentages van percentages

• Van drie naar zes procent is een stijging met drie procentpunt en een verdubbeling; beide zijn juist en het verschil in indruk is groot.
• Een relatieve toename klinkt groot bij kleine aantallen: van twee naar vier gevallen is honderd procent meer.
• Een risico dat met vijftig procent stijgt, zegt niets zonder het uitgangsrisico.

Verband en oorzaak

Twee reeksen die samen bewegen, hebben niet altijd met elkaar te maken. Een derde factor kan beide veroorzaken. Een verband uit gegevens over het verleden is een aanwijzing, geen vaststelling van oorzaak.